Monday, December 29, 2014

गझल

रात्र, खिडकी आणि हे डोकावणे
मी, डिसेंबर आणि पारा  गोठणे

स्तब्ध रात्रीचा प्रहर, डोक्यामध्ये
हरवलेले  चेहरे आकारणे

अनंत ढवळे

Saturday, December 13, 2014

गझल - काही नोंदी

गेली अनेक वर्षं मी नव्या गझलेबद्दल बोलतो आहे , नवी गझल लिहीतो आहे. हे सगळं एकत्र नोंदींच्या स्वरूपात  मांडावं म्हणून हा उपक्रम. मी वृत्तांबद्दल बोलणार नाही - वृत्तात लिहीणं अतिशय सोपं आहे. गझलेचे विषय, भाषा, व्याप्ती, शेर सांगण्याच्या तर्‍हा इ.बद्दल  संक्षेपाने लिहीण्याचा विचार आहे. सध्या उदाहरणं म्हणून माझेच शेर घेतो आहे - हे तितकसं योग्य नसलं तरीही.


१.
गझल ही  मुळात वैचारिक कविता आहे ही गोष्ट लक्षात घेतली पाहिजे. विषय कुठलाही असो - त्या विषयाचे ( जाणिवेचे म्हणा हवे तर) विविध पैलू साकल्याने उलगडून दाखवणे हे गझलेच्या शेराचे उद्दिष्ट असते. गझलेचा प्रत्येक शेर एक स्वतंत्र विचारसंकुल बनून समोर आला पाहिजे. गझलेचा स्वर संयत असतो; पाण्याचा एखादा प्रवाह संथ वाहत जावा - एकसंध गतीने , तशी गझल आपल्या विचारांसहित पुढे जात असते. जिथे जाणिवा येतात - तिथे गोंधळ असतोच. हा गोंधळ देखील एका 'एकसंधत्वात' आणि  एका प्रतलात गझलेतून उमटताना दिसून येतो.  एकीकडे विचारांचा, जाणिवांचा हा गोंधळ, आणि दुसरीकडे गझलेची संथ लय - हा समतोल  साधणं कठीण असलं, तरी  अशक्य नक्कीच नाही. हे विचारांच्या  कोलाहलातून एकजीव लय शोधून आणण्यासारखं आहे. प्रत्येक विचारामध्ये एक अंगभूत प्रक्रिया असते - ही प्रक्रिया बरेचदा कालसातत्य घेवून येते. एखादी घटना घडून गेल्यापेक्षा - ती घटना सतत घडत राहाणं, तिचा प्रत्यय सतत येत राहाणं  हा अनुभव , विचारातल्या , किंबहुना संवेदनेतल्या त्या  प्रक्रियेकडे इशारा करतो :

हे कुठले जंगल तुडवू जातो आपण
पदोपदी आशंकांचे निपजू येणे..
*
कळूनही त्या सरोवराचे गूढ न कळले
प्रतिबिंबांची वलये नुसती हलत राहिली

२.

विचारांचा कोलाहल, गुंतागुंत शब्दांतून व्यक्त करताना  अनेक प्रतिमा पुढे येत जातात. वैचारिक गझल लिहू पाहणाराला प्रतिमांचे वावडे नसावे.  सामाजिक कविता आपले 'बखान' करताना प्रतिमांऐवजी सरळ/ रोखठोक बोलणं पसंत करते. सुरुवातीच्या काळातील मराठी गझलेचा स्वर हा बरेचदा सामाजिक असल्याने , ही गझल अनेकदा प्रतिमा टाळीत पुढे जाताना दिसून येते. नव्या गझलेचे मैदान मात्र काळानुरूप अनेक विषयाना व्याप्त करत, विस्तारत जाते आहे. तेंव्हा ह्या नव्या विषयाना,  नव्या जाणिवांना व्यकत करताना विविध प्रतिमांचा वापर करणे  आवश्यकच आहे. गझल रोखठोक बोलणारी हवी असं म्हणणं अयोग्यच नव्हे, तर ह्या विधेला मर्यादेत बांधण्यासारखं देखील आहे हे लक्षात घेतलं पाहिजे. ती कधी  स्पष्ट बोलेल, तर कधी प्रतिमांच्या भाषेतून.

ही नात्यांची गजबज, हा पालापाचोळा
मरण असावे निर्जनतेचा वारा बहुधा

अनंत ढवळे
पुणे १३/१२/१४

धारणा

तू न दाता, मी न याचक राहिलो
धारणेची बाब  होती, बदलली...

अनंत ढवळे

Thursday, November 13, 2014

सत्ता

मित्र, सखा, शत्रू कोणी नसतो कोणाचा
सत्ता मोठी असते बाकी काही नाही ...

अनंत ढवळे

 

Sunday, August 10, 2014

गझल

थांबते जराशी ट्रेन पुन्हा धडधडते
 हे उदास खेडे वाट कुणाची बघते

तापला सभोती रानमाळ वैशाखी
 वार्‍यावर उगाच फूल तुझे लवलवते

कौलारू रंग मनावर चढतो इतका
 कोसळते बरेच, किंचित मागे उरते

हे प्रेम म्हणू की निव्वळ खेळ मनाचा
 ही नदी खळाळुन येते मग ओसरते

मी नवेपणाचे सोंग घेउनी निघतो
 पोचतो जिथे वहिवाट जुनी सापडते

अनंत ढवळे

Sunday, July 13, 2014

इच्छा

बळ माझे अथवा काळाची इच्छा ही
जग  भवताली कोसळणे ;  उरणे माझे

अनंत  ढवळे


 

Thursday, June 12, 2014

गझल

गझल


कारण काही नाही पण, मन उदास झाले आहे
हा अनाथ धुरकटला क्षण, मन उदास झाले आहे
भेटेन एकदा म्हणतो, मृत्यूच्यापार तुला मी
दरम्यान युगांताचे रण, मन उदास झाले आहे
एकेक मोजतो आहे, की कसे बळावत गेले
जन्माचे विस्कटलेपण, मन उदास झाले आहे
उर्वरिता रिक्ता त्याज्या, मिळतील तुला ही नावे
हे दुनियेचे दानीपण, मन उदास झाले आहे
हे प्रवाहगामी जीवन, ही अनुगमनांची कथने
दशकांवर काळाचे वण, मन उदास झाले आहे
अनंत ढवळे

Saturday, April 19, 2014

जग बहुधा पालटून  गेले
मी रस्ता चुकलेला नाही..

अनंत ढवळे

Tuesday, April 15, 2014

काचेरी

आजकाल मी विचार करतो
डोक्यामधल्या हजार गोष्टी
लहान मोठे लढे निरंतर
या सगळ्याचा निकाल लाउन
कल्पनेतल्या कवीप्रमाणे
धाउन जावे अवघे अंतर
समोरच्या काचेतुन दिसतो
किती भव्य हा हिरवा डोंगर

अनंत ढवळे

Saturday, April 12, 2014


पुर्ण गझल अद्याप झालेली नाही :

कारण काही नाही पण, मन उदास झाले आहे
हा अनाथ धुरकटला क्षण, मन उदास झाले आहे..

अनंत ढवळे

Tuesday, April 1, 2014

एक दिवशी रोडवर येतील बघ
आपल्या संकीर्णतेची लक्तरे...
अनंत ढवळे

Friday, March 28, 2014

एक कविता

दिवस तापत चाललेत
घोंघावत राहते हवा
मी वाहावत जातो रस्तोरस्ती
या धुराळ्या सोबत

मनात
उजाड झालीए
एक वस्ती

ही उन्हे नेहमीचीच
हा ऋतू नित्याचा
उजाड वस्त्यांमधील
उदास दारे
डोळे लावून असल्यासारखी
कुठेतरी

हे वैराण दुभंगलेपण
कुठल्या दुःखासोबत
माझ्या मागे मागे चालत आलंय

या उध्वस्त कोरड्या दुपारी
किती वर्षं झालीत
माझा पाठलाग करताहेत

अनंत ढवळे

Saturday, March 15, 2014

तीन गझला

आणखी काही जुन्या गझला, २००६/७ साली लिहीलेल्या. जालावर २००८ मध्ये एकत्र प्रकाशित  झाल्या होत्या:

1.
तोडले संबंध इतके जाहले
आणखी डोकयातले तण वाढले

काळ हा इतिहास हा की दु:ख हे
आपल्या वर्षांमधे जे तुंबले

व्हायचे जे तेच झाले शेवटी
केवढे जन्मावरी घण घातले

येथुनी मागे न काही या पुढे
हे कुठे येऊन जीवन थांबले

रंग नाही राहिला दुनियेत की
आपल्या रक्तात पाणी साचले



अनंत ढवळे

2.
उजाड माळावरती हिरवळ शोधत गेलो
नको तिथे मग स्वभाववश मी गुंतत गेलो

प्रश्न तेवढा कठीण नव्हता, अता वाटते
उगाच तेंव्हा उभ्या जगाशी भांडत गेलो

प्रेम तुझ्यावर असे अम्ही बेसुमार केले
दिसेल त्यावर तुझ्या कल्पना लादत गेलो

तुझे बोट सुटले एका नाजुक वळणावर
उभा जन्म मी इथे-तिथे ठेचाळत गेलो

सरता सरता रात्र दुःख वाढ्वून गेली
दिवस तापला आणिक मी भेगाळत गेलो

अनंत ढवळे

3.

एवढीही आठवण येऊ नये
एवढे कोणामधे गुंतू नये

हा कसा संवाद आहे चालला
की कुणी ऐकू नये, बोलू नये

जन्मण्याआधीच भंगावी कॄती
एवढे शिल्पास या कोरू नये

थांबलो आपण कुणासाठी कधी
आपल्यासाठी कुणी थांबू नये

अनंत ढवळे



Monday, March 10, 2014

गझल


एक जुनी गझल..

तसा कुठे मी धर्माच्या चौकटीत बसतो
कधी तरी देवळात जातो, पाया पडतो

थेट तुझ्याशी बोलून काही साधत नाही
अनुत्तरित प्रश्नांचा गठ्ठा मागे उरतो

मला पाहिजे काय मला हे कुठे उमगले
मागी बनुनी दिशा दिशा धुंडाळत फिरतो

निर्मळ हसून तू जन्माचे गूढ उकलले
मी व्याख्येच्या वनात अजुनी वणवण फिरतो

-- अनंत ढवळे

Wednesday, February 26, 2014

सुटे शेर

किती तरी वलये प्रेमाची
तुझे कोणते कुठले माझे

जे माझे नाही ते नाही
जे आहे ते आहे माझे

अनंत ढवळे

फेब्रुवारी २७ २०१४ 

Sunday, February 23, 2014

गझल

 गोष्टींमधला व्यर्थपणा समजू येणे
 एक सूर्य बुडणे दुसरा उगवू  येणे

  हे कुठले जंगल तुडवू जातो आपण
  पदोपदी आभास जिथे उगवू येणे
 
  टपटपून येतात प्रश्न आपल्यापुढे
  कपाळावरी घाम  जसा निथळू येणे

   अनंत ढवळे

Friday, January 10, 2014

सुटे शेर

 सुटे शेर

  वाट बघत बसलेत जगाचे मंच हजार
  मी किमया हरवत जाणारा किमयागार

  दु:ख जसे अव्यक्त तसे आयुष्य महान
  हे आदिम निर्वंश  तसे ते  अपरंपार

  ++++

 पाहिली दुनिया जशी  दिसली तशी
 रेघ मग मी ओढली जमली तशी

 भटकतो गर्तेत पाचोळा जसा
 आपली आवर्तने  उरली तशी

अनंत ढवळे

पुणे २०१३/ १४

ट्रेन

लोक कधीचे तयार बसून आहेत सामान-सुमान बांधून इथून पळ काढण्यासाठी ट्रेन नेहमीप्रमाणे आजदेखील दोन तास लेट आहे - अनंत ढवळे ...